Lê Văn Ninh

7-10-2016

Sau khi Liên Xô sụp đổ, kết thúc vòng đời của phong trào cộng sản thế giới, nhiều quốc gia Đông Âu lần lượt chuyển sang trào lưu xã hội dân chủ.

Năm 1995, Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đã thực hiện “Đề tài MẬT, mang mã số KX 01.02”, do phó tiến sĩ Đào Duy Quất, Chủ nhiệm Viện thông tin khoa học của Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lenin làm chủ đề tài. Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài này mang tên “Các trào lưu chủ nghĩa xã hội ngoài chủ nghĩa Mác-Lenin (tức là ngoài chủ nghĩa cộng sản), trọng tâm nghiên cứu là trào lưu chủ nghĩa xã hội dân chủ”.

Bản báo cáo gồm 3 phần: I, II và III.

– Mục B của phần II có tên: “Học thuyết xã hội dân chủ hiện đại và những quan điểm lý luận cơ bản”.

Mục B phần II chia ra 3 phần nhỏ là: Cơ sở triết học của học thuyết xã hội dân chủ – Học thuyết xã hội dân chủ, quan niệm về chủ nghĩa xã hội – Học thuyết xã hội dân chủ về các giá trị.

– Mục C của phần II có tên: “Chiến lược và chính sách xã hội dân chủ hiện đại”.

Mục C phần II có một số phần nhỏ là: Cơ sở lý luận của chiến lược – Chính sách chính trị, kinh tế, xã hội của các đảng xã hội dân chủ (dân chủ hóa lĩnh vực chính trị và dân chủ hóa lĩnh vực kinh tế, xã hội) – Chính sách của Quốc tế xã hội chủ nghĩa đối với những vấn đề toàn cầu.

Xin trích một số đoạn trong bản báo cáo này:

– Trong trang 7 thuộc phần II, tác giả đã xác định thái độ và phương pháp nghiên cức đề tài là: Phải khắc phục tình trạng nghiên cứu phiến diện, chủ quan, đối lập một cách giản đơn giữa quan niệm về chủ nghĩa xã hội (của chủ nghĩa Mác-Lênin) với trào lưu xã hội dân chủ. Không lấy những dự báo về chủ nghĩa cộng sản của các nhà kinh điển Mác-xít làm tiêu chuẩn để đánh giá trào lưu xã hội dân chủ, mà phải tiếp thu những thành tựu đổi mới tư duy lý luận, những kinh nghiệm thành bại của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội trong nước và trên thế giới, để phân tích đánh giá trào lưu này.

– Cũng trong trang 7, báo cáo nêu tiếp: Chúng ta cũng đã nhận thấy sự lạc hậu về lý luận so với cuộc sống, đã nhận thấy những khiếm khuyết của “mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu cũ”. Từ mục đích nghiên cứu, đòi hỏi chúng ta phải khắc phục khuynh hướng phủ định siêu hình, coi trào lựu xã hội dân chủ có hại cho phong trào cách mạng, đi ngược lại lợi ích của giai cấp công nhân.

– Bản báo cáo nhắc đến quan điểm khá thịnh hành ở Liên Xô và Đông Âu trước khi sụp đổ, đối với trào lưu xã hội dân chủ làChủ nghĩa xã hội đích thực”, là “Chủ nghĩa xã hội hiện thực”.

– Trong trang 9, báo cáo viết: Chiến lược và chính sách kinh tế, xã hội của các đảng xã hội dân chủ đã là một tác nhân quan trọng tạo ra diện mạo mới của chủ nghĩa tư bản hiện đại, nhất là ở các quốc gia do đảng xã hội dân chủ cầm quyền lâu năm, như Thụy Điển, Phần Lan, Áo, CHLB Đức, Cộng hòa Pháp …

Cũng ở trang 9, báo cáo viết: Không phải ngẫu nhiên mà sau cuộc khủng hoảng dữ dội làm sụp đổ một bộ phận quan trọng của chủ nghĩa xã hội thì nhiều đảng cộng sản ở Liên Xô cũ và Đông Âu đã chuyển sang trào lưu xã hội dân chủ.

Tác giả bản báo cáo nhận xét: Việc phân tích so sánh vai trò lịch sử của trào lưu xã hội dân chủ với chủ nghĩa xã hội hiện thực (ở các quốc gia cộng sản đã sụp đổ) sẽ làm cho chúng ta nhận thức đầy đủ hơn, khách quan hơn về những ưu điểm, những sai lầm, khiếm khuyết về mặt lý luận, cũng như hoạt động thực tiễn của các đảng cộng sản và của các nước xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ lịch sử đã qua.

***

Tháng 11 năm 2009, Giáo sư tiến sĩ Nguyễn Hoàng Giáp, Viện trưởng Viện quan hệ quốc tế của Học viện chính trị – hành chính quốc gia TPHCM đã có bài đăng trên tạp chí xây dựng đảng về “Khảo sát về Đảng xã hội dân chủ Thụy Điển”.

Giáo sư Giáp viết: Đảng xã hội dân chủ Thụy Điển thành lập từ năm 1889 và là một trong những chính đảng giàu truyền thống đấu tranh của phong trào xã hội chủ nghĩa ở Châu Âu và thế giới.

Trong lịch sử gần 120 năm vừa qua, hoạt động trong hệ thống chính trị đa nguyên, đa đảng, đảng xã hội dân chủ Thụy Điển đã trải qua một chặng đường dài, hướng tới mục tiêu chủ nghĩa xã hội dân chủ, luôn luôn tự đổi mới, để vận động và tiến hóa, giành được và duy trì quyền lực chính trị của đảng, liên tục cầm quyền suốt 65 năm, đã có đóng góp lớn trong cuộc xây dựng nền dân chủ ở Thụy Điển, đưa Thụy Điển vào hàng ngũ các quốc gia phát triển, với mức thu nhập GDP bình quân đầu người xếp thứ hai ở Châu Âu ( chỉ sau Thụy Sĩ ) và xếp thứ nhất thế giới về phúc lợi xã hội.

***

Cùng ra đời từ thế kỷ thứ 19, phong trào cộng sản đã sụp đổ nhưng trào lưu xã hội dân chủ vẫn tồn tại và có sức hấp dẫn ngay đối với các quốc gia thuộc Liên xô cũ và Đông Âu, từ trước khi các quốc gia này sụp đổ. Chính những người đang đứng trong hàng ngũ của đảng cộng sản Việt Nam đã thừa nhận sức hấp dẫn này.

Vậy điều gì là cơ bản dẫn đến sự khác biệt đó?

Đó là do mục đích và cách thực hiện khác nhau giữa chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa xã hội dân chủ.

Chủ nghĩa cộng sản (mà giai đoạn đầu do Lênin nêu ra là chủ nghĩa xã hội) nhằm mục đích triệt để xóa bỏ chủ nghĩa tư bản, thay xã hội tư bản bằng xã hội cộng sản như Marx đã hình dung.

Chủ nghĩa xã hội dân chủ không có mục tiêu triệt để xóa bỏ chủ nghĩa tư bản, mà hướng đến việc cải tạo chủ nghĩa tư bản một cách hòa bình, thông qua tiến hóa xã hội, thông qua sự điều hành của nhà nước, thông qua việc xây dựng các chương trình và các tổ chức do nhà nước tài trợ để hoạt động, nhằm giảm nhẹ, loại dần nhửng mặt tiêu cực do hệ thống thị trường gây ra.

Thuật ngữ “dân chủ xã hội” được dùng để chỉ các hình thức xã hội mà các đảng xã hội dân chủ muốn xây dựng trong hệ thống chính trị đa nguyên, đa đảng. Chủ nghĩa Mác-Lenin, chỉ thừa nhận hệ thống chính trị nhất nguyên, do đảng cộng sản độc quyền lãnh đạo và cầm quyền, kèm theo những đặc quyền đặc lợi của đảng này, dù thừa nhận sức hấp dẫn của trào lưu xã hội dân chủ nhưng không thể dễ dàng tự nguyện thừa nhận sự thất bại của mình.

Vì thế, ở phần cuối bản báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài KX 01.02, tác giả đã cảnh báo rằng trước trào lưu xã hội dân chủ, Đảng phải cảnh giác với “xu hướng diễn biến hòa bình” trong nội bộ đảng. Điều này có thể thông cảm với tác giả vì dân ta đã có câu “ăn cây nào phải rào cây ấy”.

Xin cảm ơn tác giả đã cho chúng ta biết nhận định khách quan của ông về sức hấp dẫn của trào lưu xã hội dân chủ.

HN 07/10/2016

Lê Văn Ninh